Το μηνιαίο περιοδικό του Κυπριακού Ιδρύματος Προστασίας του Περιβάλλοντος

κ. Γιάννος Αναστασίου

Ευχαριστούμε τους δύο κυρίους

για τις σκέψεις και τις θέσεις τους.

Γ.Α.: Η δημιουργία  γηπέδων  γκολφ είναι η νέα τάση στον τουρισμό και στην ανάπτυξη γης η οποία παρατηρείται όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και σε άλλες χώρες. Για παράδειγμα η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Τουρκία, χώρες ανταγωνιστικές προς εμάς όσον αφορά τον τουρισμό, έχουν προχωρήσει σε τέτοιες αναπτύξεις και έχουν αναβαθμίσει το τουριστικό τους προϊόν προσελκύοντας μ' αυτόν τον τρόπο ποιοτικότερο κόσμο είτε ως τουρίστες είτε ως μόνιμους κατοίκους.  Θεωρώ ότι η απόφαση δημιουργίας μέχρι 14 γηπέδων γκολφ είναι σωστή γιατί θα μας δώσει την ευκαιρία να πετύχουμε και εμείς κάτι ανάλογο.  Επιπλέον η Κύπρος έχει υποδειχθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως μία χώρα διαμονής και  τουρισμού από άτομα του εξωτερικού και εμείς τώρα καλούμαστε να  ανταποκριθούμε στην πρόκληση αυτή. Θεωρείται ότι τα γήπεδα γκολφ θα συμβάλλουν προς την κατεύθυνση αυτή.

Αρνητικά στοιχεία θα ήταν η χρήση των εθνικών υδάτινων πόρων η οποία όμως μπορεί να καθοριστεί από τον Κυβερνητικό φορέα και η επίδραση στο περιβάλλον από την χρήση χημικών λιπασμάτων, ψεκασμάτων κ.λ.π. Πιστεύομε ότι και σ' αυτή την περίπτωση θα πρέπει να τεθούν περιορισμοί από πλευράς των αρμοδίων τμημάτων για την μείωση των οποιονδήποτε επιπτώσεων με χρήση ηπιότερων ή οργανικών ουσιών σαν υπαλλακτικές λύσεις.

Κ.Π.: Μια τέτοια πολιτική απόφαση προϋποθέτει την εκπόνηση στρατηγικής μελέτης για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Τέτοια μελέτη δεν έγινε. Επομένως, από τη στιγμή που δεν υπάρχει τεκμηριωμένη κατάθεση θέσεων μέσα από τη συναξιολόγηση όλων των παραμέτρων, συμπεριλαμβανομένων και των περιοριστικών παραγόντων, μέσω της σχετικής μελέτης, είναι άσκοπο να αναφέρονται αποσπασματικά και σε γενικότητες απόψεις για τα υπέρ και κατά των γκολφ.

Γ.Α.: Τα γήπεδα golf συνεπάγουν τεράστιες επενδύσεις οι οποίες καλύπτονται από τα κέρδη της δημιουργίας επαύλεων και τουριστικών καταλυμάτων που επιτρέπονται στις αναπτύξεις. Αντιλαμβάνεται κάποιος ότι, με αυτά τα δεδομένα οι αδειούχοι ενδιαφέρονται να εξασφαλίσουν αρκετό δομήσιμο εμβαδόν σε επαύλεις η καταλύματα ούτως ώστε να καλύψουν όλα τα έξοδα τους και να τους αφήσει περιθώρια κέρδους, τέτοια που να θεωρείται καλή επένδυση για κάποιον που θα χρηματοδοτήσει ένα τέτοιου είδους έργο. Εκείνο όμως που όλοι πρέπει να καταλάβουν, είναι ότι η ποιότητα στο περιβάλλον που δημιουργείται και η ψηλή αισθητική συμφέρει και από πλευράς επενδυτικής.

Εμείς θεωρούμε ότι τα κίνητρα που δόθηκαν μαζί με τους περιορισμούς, είναι λογικά και θα αφήσουν σοβαρά εισοδήματα της τάξεως των 85-100 εκ. ευρώ στην κυβέρνηση ανά γήπεδο golf από αδειοδοτήσεις, μεταβιβαστικά και Φ.Π.Α. Ένα τέτοιο ποσό πολλαπλασιαζόμενο επί δέκα, θα κάλυπτε την κοινωνική πολιτική του κράτους για αρκετά χρόνια.

Κ.Π.: Έχω την άποψη ότι το κυρίαρχο στοιχείο στους αιτητές είναι η μεγιστοποίηση του οικονομικούν κέρδους της επένδυσης, η οποία με απλή λογική οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το μέλι δεν είναι στα γήπεδα γκολφ.

Γ.Α.: Ναι, για παράδειγμα στην Μαγιόρκα της Ισπανίας που είναι πιο μικρή από την Κύπρο, όπου επικρατούσε μια παρόμοια κατάσταση όσο αφορά το τουριστικό προϊόν  δημιουργήθηκαν 19 γήπεδα γκολφ.  Αμέσως παρατηρήθηκε αλλαγή του τουριστικού ρεύματος (περισσότερος και ποιοτικότερος τουρισμός) το ίδιο και με άτομα που επέλεξαν το νησί για μόνιμη κατοίκηση,  τα οποία συμβάλλουν στη γενικότερη ανάπτυξή του.

Στην Ελλάδα φέρνουν σαν παράδειγμα την πολιτική που ακολουθεί η Κύπρος για τα γήπεδα golf και διαβάζω συχνά άρθρα στην Καθημερινή της Κυριακής που ζητούν εφαρμογή παρόμοιων μέτρων. Τελευταία δε, εμφανίζεται εταιρεία που ζήτησε ήδη άδεια κατασκευής 5 γηπέδων golf στην Χαλκιδική. Αν καθυστερήσουμε και άλλο στην έκδοση αδειών πιστεύω η Ελλάδα θα μας ξεπεράσει κατά πολύ ως προορισμός για golf.

Κ.Π.: Όλες οι Μεσογειακές χώρες αντιμετωπίζουν την ανάπτυξη των γκολφ, λίγο-πολύ με την ίδια λογική.

Γ.Α.: Βάσει των κινήτρων, οι κατασκευαστές των γηπέδων υποχρεούνται να αφήσουν 15% πράσινο και 3% κοινοτικό χώρο επί της συνολικής εκτάσεως, περιλαμβανομένου και του γηπέδου golf. Αν αυτό συμψηφιστεί αφού είναι ανοικτός πράσινος χώρος, αυτοί οι χώροι τουλάχιστον στην δική μας περίπτωση και βάσει του master plan μας, ξεπερνούν το 50%  της συνολικής έκτασης.

Μακάρι όλες οι οικιστικές αναπτύξεις να έχουν τέτοιου μεγέθους πράσινα. Για να εννοήσουμε το μέγεθος της έκτασης, είναι σχεδόν όσο το Hyde Park του Λονδίνου.  Σε κάθε αναθεώρηση των τοπικών σχεδίων, επεκτείνονται ως οικιστικές ζώνες πολύ πιο μεγάλες εκτάσεις σε διάφορες περιοχές της Κύπρου και όλοι ξέρουμε πόσο άσχημη είναι η ανάπτυξη σε αυτές τις περιοχές. Αντίθετα, οι περιοχές των golf με τους περιορισμούς που τους έχουν επιβληθεί, θα πρέπει να είναι πολεοδομικά και περιβαλλοντικά παραδείγματα.

Κ.Π.: Μια τέτοια προσέγγιση ή η χρήση γενικά διάφορων δημοσιονομικών μέτρων θα μπορούσε να εξεταστεί μέσα από μια στρατηγική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Είναι άκαιρο να μιλάμε με αφορισμούς και δογματισμούς ή με μεμονωμένες προσεγγίσεις.

Γ.Α.: Αφαλάτωση και ανακύκλωση λυμάτων καθώς και σωστή διαχείριση των όμβριων υδάτων, πρέπει να είναι  οι  κύριες πηγές. Δεν πρέπει να υπάρχουν ιδιωτικές αφαλατώσεις, γιατί όλες οι αφαλατώσεις πρέπει να ενταχθούν σε ένα ενιαίο σχέδιο ανάπτυξης και διαχείρισης του νερού, που μόνο ο κυβερνητικός φορέας μπορεί να οργανώσει και να διαχειριστεί.

Όσον αφορά το κόστος των ρύπων θα πρέπει να το επωμίζεται ο χρήστης του νερού.

Με τις πιο πάνω παραμέτρους, η δημιουργία γηπέδων ΔΕΝ επηρεάζει το υδατικό ισοζύγιο, γι' αυτό είναι τουλάχιστο άδικο να κατηγορούνται τα γήπεδα golf για κάτι τέτοιο, μόνο και μόνο για σκοπούς εντυπώσεων.

Κ.Π.: Από τη στιγμή που δεν υποστηρίζω προσωπικά την ανάπτυξη των γηπέδων γκολφ είναι άσκοπο να συζητώ τις υποψήφιες πηγές νερού για την άρδευση των γηπέδων. Προς χάρη όμως της συζήτησης, ασφαλώς στο κόστος του νερού θα πρέπει να συνυπολογιστεί το περιβαλλοντικό κόστος.

Γ.Α.: Αισιοδοξούμε να δημιουργήσουμε ένα πρότυπο γήπεδο γκολφ με κυρίαρχο το μεσογειακό στοιχείο οπού θα αναδεικνύονται το φυσικό περιβάλλον και τα φυσικά χαρακτηριστικά του τόπου μας. Ο παράγοντας περιβάλλον και προστασία του λήφθηκαν υπόψη σε όλα τα στάδια μελέτης και ετοιμασίας του σχεδίου. Έχουμε βάλει παραμέτρους σε όλους όσοι ασχολούνται με το σχεδιασμό και λειτουργία του γηπέδου μας (σχεδιαστές, αγρονόμους)οι οποίοι αφορούν κυρίως τη μείωση της χρήσης νερού, την αξιοποίηση της φυσικής ομορφιάς της περιοχής και των υπαρχόντων δέντρων και φυτών. Επιπλέον κατά την επιλογή του είδους του γρασιδιού που θα χρησιμοποιηθεί λάβαμε υπόψη μας όχι μόνο τους περιορισμούς που ισχύουν στην Κύπρο, όσο αφορά κάποια είδη γρασιδιού, αλλά και τους περιορισμούς που ισχύουν και σε άλλες χώρες (Ευρώπη, Αμερική) έτσι το είδος του γρασιδιού που επιλέξαμε δεν απαγορεύεται σε καμία από αυτές. Η ένταξη αρωματικών τοπικών φυτών σε ανοικτούς χώρους και η δημιουργία μονοπατιών της φύσης και παρατηρητηρίων πουλιών (αισιοδοξούμε να προσελκύσουμε ενδημικά πουλιά στη περιοχή) είναι ένα άλλο στοιχείο που θα χαρακτηρίζει την ανάπτυξή μας. Οι κατοικίες που θα κτιστούν γύρω από το γήπεδο θα συνάδουν με το χαρακτήρα του περιβάλλοντα χώρου και για το κτίσιμό τους θα χρησιμοποιηθεί πέτρα.  

Κ.Π.: Δεν οραματίζομαι καθόλου ένα τέτοιο γήπεδο, ούτε το κατηγοριοποιώ ως απαραίτητο εργαλείο για το δήθεν εμπλουτισμό του τουριστικού προϊόντος.

Mr. Anastasiou mentioned the case of Majorca, an island smaller than Cyprus, with nineteen golf courses; the quality of tourist arrivals increased, as well as the number of permanent foreign residents. He stated that in Greece the Cypriot policy on golf courses is held as a good example to be emulated. Thus delays in licensing golf courses could mean that Greece will surpass Cyprus by far as a destination for golfers.

Mr. Papastavrou held that all Mediterranean countries face the development of golf courses, in basically the same way.

Mr. Papastavrou reiterated the need for a Strategic Environmental Assessment to develop the scope and answer these questions. The massive development of golf courses should not be addressed with isolated actions, but rather as a thought out process.

Mr. Anastasiou believes that desalination, treated sewage recycle and better management of rain water, should be the main water sources. Desalination plants should not be undertaken privately by individual developers but should be part of a unified Strategic Water Usage Plan, managed by the government. The cost of pollution abatement should be borne by the water user.

Although personally opposed to golf course development, Mr. Papastavrou proposed that, for the sake of this discussion, the cost involved in supplying water to the courses should be included in the environmental costs.

Mr. Anastasiou's vision is to create a model golf course promoting the Mediterranean element, where protection of the environment is taken fully into account. His own Master Plan for the golf course has provisions for minimization of water used, protection of the natural beauty of the area, selection of suitable type of grass (not forbidden in any country), planting aromatic plants in open spaces and development of nature trails and bird observatories. The residential units that will accompany the golf course development will be in keeping with the rural character of the area and will be built in stone.

Mr. Papastavrou does not envision such a golf course, nor does he believe it is necessary as a mean of enriching our tourist industry.